welcome to official website of Grand Ayatollah Sobhani
فارسی عربی انگلیسی
صفحه اصلی مقالات دروس خارج مجله کلام اسلامی گالری صوت گالری تصویر گالری فیلم اخبار
گزارشي از رشته تحصيلي كلام اسلامي حوزه علميه قم
رشته تحصيلي علم کلام يکي از رشته‌هاي تخصصي حوزه علميه قم است که به منظور آموزش عميق و گسترده عقايد اسلاميبه دانش‌پژوهان ، از سال 1370 توسط مديريت محترم حوزه علميه قم و تحت اشراف حضرت آية الله سبحاني (حفظه الله) تأسيس گرديد، اين رشته تحصيلي تا سال 1379 تنها در سطح 4 (مقطع دکترا) برگزار مي‌شد. شرط ورود به تحصيل در اين مقطع اتمام سطوح عاليو گذراندن دو سال درس خارج بود که دانش پژوهان پس از برگزاري آزمون کتبي و مصاحبه علمي گزينش شده وبه مدت چهار سال مشغول به تحصيل مي‌شدند و پس از پايان چهار سال و تدوين پايان‌نامه سطح چهار، به اخذ مدرک علمي سطح 4 (دکترا) نايل مي‌آمدند.
مرکز تخصصي علم کلام طي اين مدت (از سال 1370 تا 1379) در اين مقطع 9 دوره به شرح ذيل فارغ التحصيل داشته است:
رديف دوره نفرات
1 دوره اول 55 نفر
2 دوره دوم 38 نفر
3 دوره سوم 55 نفر
4 دوره چهارم 52 نفر
5 دوره پنجم 48 نفر
6 دوره ششم 40 نفر
7 دوره هفتم 37 نفر
8 دوره هشتم 28 نفر
9 دوره نهم 32 نفر
رديف متن درس تعداد واحد
1 تاريخ علم کلام 2
2 فرق و مذاهب 4
3 کلام استدلالي 16
4 کلام نقلي 4
5 کلام جديد 6
6 قواعد کلامي 2
7 منطق 4
8 معرفت شناسي 4
9 فلسفه اسلامي 30
10 واحد مطالعاتي 8
11 مباني کلامي اجتهاد 4
12 تاريخ اديان 4
13 زبان انگليسي 4
14 روش تحقيق 2
15 تدوين پايان نامه 5
طي اين مدت تقريباٌ حدود 400 نفر فارغ التحصيل شدهند که غالب آنها در مراکز علمي و پژوهشي حوزوي و دانشگاهي به تدريس و يا تحقيق و تأليف مشغول مي‌باشند.
لازم به ذکر است که دانش پژوهان به موازات فراگيري دروس يادشده ، بايستي دروس خارج فقه واصول را نيز گذرانده ودرمصاحبه علمي آن قبول شوند.
پس از سال 1379 درسيستم آموزشي رشته هاي تخصصي تغييرات عمده اي ايجاد گرديد بدين نحو که آئين نامه آموزشي دررشته هاي تخصصي درسه مقطع : سطح 2 (کارشناسي) سطح سه( کارشناسي ارشد)وسطح 4(دکترا) تدوين شد.
مدت تحصيل درهريک از مقاطع يادشده سه سال مي باشد.
مقطع سطح 2 (کارشناسي)
طلاب حوزه علميه پس از گذراندن سطح يک حوزه ، از طريق آزمون کتبي ومصاحبه علمي براي مقطع سطح 2 رشته تخصصي علم کلام پذيرش مي شوند وپس از گذراندن واحدهاي درسي مربوطه وتدوين تحقيق پاياني به اخذ مدرک علمي سطح2 (کارشناسي) نايل مي شوند ،تابه حال (سال تحصيلي 86-87) هفت دوره آموزشي دراين مقطع برگزار شده است که چهار دوره آن فارغ التحصيل شده است، تعداد دانش پژوهان فارغ التحصيل ويا مشغول به تحصيل درمقاطع ياد شده به تفصيل ذيل مي باشد:
رديف دوره سطح تعداد وضعيت
1 دوره اول سطح 2 38 فارغ التحصيل
2 دوره دوم سطح 2 35 فارغ التحصيل
3 دوره سوم سطح 2 41 فارغ التحصيل
4 دوره چهارم سطح 2 36 فارغ التحصيل
5 دوره پنجم سطح 2 32 مشغول به تحصيل
6 دوره ششم سطح 2 49 مشغول به تحصيل
دروس عمومي سطح 2
رج عنوان درسي واحد
ساعت
نظري عملي جمع
کتاب درسي اهداف
1    
48 - 48
  شناخت مباحث مهم اخلاق اسلامي و رشد شخصيت معنوي از طريق تهذيب نفس
2 تاريخ فرهنگي وسياسي معاصر 2
32 - 32
  آشنايي با تاريخ فرهنگي سياسي معاصر بهصورت وقايع نگاري تحليلي
3 آشنايي با اصطلاحات روانشناسي و جامعه شناسي 1
16 - 16
  آشنايي با اصطلاحات کليدي و مهم دو علم روانشناسي و جامعه شناسي
4 ادبيات فارسي (آيين نگارش 2
16 32 48
  استفاده و بهره وري از آيين نگارش و فن نويسندگي
5 روش تحقيق 2
16 32 48
  آشنايي با کليات روشهاي مختلف پژوهش و کيفيت بهره برداري از منابع
6 روش تدريس و فنون کلاسداري 2
16 32 48
  آشنايي با کليات روش تدريس و فنون کلاسداري
7 روش تبليغ 2
16 32 48
  آشنايي با فنون خطابه وسخنوري و روشها و مباني مشترک پيام رساني ديني
8 زبان انگليسي عمومي 1 و 2 4
64   64
  مروري بر قواعد ساختاري زبان به منظور بهره وري بهتر به هنگام درک مطالب و ترجمه متون انگليسي
9 رجال و درايه 2
32   32
  آشنايي با کليات علم رجال و درايه
  جمع کل 2
272 128 400
   
دروس اختصاصي سطح 2
رج عنوان درسي واحد
ساعت
نظري عملي جمع
کتاب درسي اهداف
1 منطق (1) 2
16 32 48
مناهج الاستدلال و جزوه ضميمه مهارت در شيوه‌هاي استدلال منطقي
2 منطق (2) 2
16 32 48
مناهج الاستدلال و جزوه ضميمه کشف مغالطات
3 فلسفه اسلامي(1) 2
2 32 -
جزوه تدوين شده درمرکز آشنايي با مفاهيم و کليات مباحث فلسفه
4 فلسفه اسلامي (1) و (2) 8
128 - 128
بداية الحکمه شناخت يک دوره جامع و مقدماتي فلسفه اسلامي
5 معرفت شناسي 3
48 - 48
جزوه استاد شناخت مباحث بنيادين معرفت شناسي جهت تحقق نظام منسجم فکري در اين حوزه
6 فرق و مذاهب کلامي (1) و (2) 4
32 64 96
آشنايي با فرق و مذاهب شناخت مهم‌ترين فرقه‌هاي کلامي موجود و فرقه‌هاي تارخي موثر
7 آشنايي با کلام 2
32 - 32
ما هو علم الکلام؟ آشنايي با مبادي و مباحث کلي مربوط به ماهيت و چيستي علم کلام
8 کلام استدلالي (1) 4
64 - 64
الاهيات فراگيري کلام اسلامي به صورت استدلاليجهت تحکيم و توانايي دفاع از عقايدشيعه
در بخش توحيد و عدل،شناخت و نقد وهابيت و پاسخ به شبهات وهابيت
9 کلام استدلالي (2) 3
48 - 48
الاهيات فراگيري کلام اسلاميبه صورت استدلالي جهت تحکيم و توانايي دفاع از عقايد شيعه در بخش نبوت
10 کلام استدلالي (3) 4
64 - 64
الاهيات فراگيري کلام اسلامي به صورت استدلالي جهت تحکيم و توانايي دفاع از عقايد شيعه دربخش امامت
11 کلام استدلالي (4) 2
32 - 32
الاهيات فراگيري کلام اسلامي به صورت استدلالي جهت تحکيم و توانايي دفاع از عقايد شيعه در بخش معاد
12 الاهيات درقرآن و حديث 4
48 32 80
الاهيات في مدرسه اهل البيت(ع) شناخت روش دستيابي به آموزه‌هاي کلامي از قرآن و سنت
13 مسائل کلامي جديد 4
48 - 48
جزوه استاد شناخت و نقد مهمترين مسائل جديد کلامي
14 تاريخ فلسفه 2
32 - 32
  با نگرش به تاريخ فلسفه غرب و اسلام با رويکرد تاريخي کلامي
15 آشنايي با اديان جهان (1) و (2) 4
48 32 80
آشنايي با اديان جهان آشنايي با اديان بزرگ جهان معاصر (ابراهيمي و غير ابراهيمي)
  جمع 50
720 192 912
   
جدول زماني ارائه دروس سطح دو
سال اول
ترم اول ترم دوم
(1)منطق 4 واحد کلام استدلالي(1) 4 واحد
فلسفه (1) 4 واحد فلسفه (2) 4 واحد
مدخل علم کلام 2 واحد منطق (2) 2 واحد
روش تحقيق 2 واحد رجال و درايه 2 واحد
ادبيات 1 واحد کلام مطالعاتي (1) 2 واحد
اخلاق (1) 1 واحد    
سال دوم
ترم اول ترم دوم
فلسفه (3) 4 واحد کلام استدلالي (3) 2 واحد
کلام استدلالي (2) 4 واحد فرق و مذاهب کلامي 4 واحد
معرفت شناسي 2 واحد روانشناسي اجتماعي 2 واحد
تفکر کلامي معاصر 2 واحد تاريخ فرهنگي معاصر 2 واحد
اخلاق (2) 1 واحد معرفت شناسي 2 واحد
    کلام مطالعاتي (2) 2 واحد
سال سوم
ترم اول ترم دوم
کلام استدلالي (4) 2 واحد الهيات نقلي (2) 2 واحد
الهيات نقلي (1) 2 واحد روش تدريس 2 واحد
کلام جديد (1) 2 واحد کلام جديد (2) 2 واحد
اديان (1) (2) 4 واحد تاريخ فلسفه غرب (غرب شناسي) 2 واحد
روش تبليغ 2 واحد انگليسي (1) و (2) 4 واحد
اخلاق (3) 1 واحد تحقيق پاياني 2 واحد
مقطع سطح سه (کارشناسي ارشد)
دانش پژوهان پس از گذراندن سطح 2 حوزه علميه ويا رشته تخصصي، از طريق آزمون ورودي کتبي و مصاحبه علمي براي اين مقطع جذب و پذيرش مي‌شوند و پس از گذراندن واحدهاي درسي تعيين شده و ارائه پايان نامه سطح 3 به اخذ مدرک علمي کارشناسي ارشد نائل مي‌شوند. از سال 1379 تا سال 1378 هفت دوره آموزشي در اين مقع برگزار شده است که چهار دوره آن فارغ التحصيل شده و سه دوره آن مشغول به تحصيل هستند، تعداد دانش پژوهان اين مقطع به شرح ذيل است:

تعداد دانش پژوهان مقطع سطح سه (کارشناسي ارشد)

رديف دوره سطح تعداد وضعيت
1 دوره اول سطح 3 39 فارغ التحصيل
2 دوره دوم سطح 3 30 فارغ التحصيل
3 دوره سوم سطح 3 35 فارغ التحصيل
4 دوره چهارم سطح 3 30 فارغ التحصيل
5 دوره پنجم سطح 3 35 فارغ التحصيل
6 دوره ششم سطح 3 34 مشغول به تحصيل
7 دوره هفتم سطح 3 33 مشغول به تحصيل

جدول دروس آموزشي دراين مقطع که در قالب پنج گرايش تعريف شده است به تفصيل ذيل است:

رديف عنوان درسي تعداد واحد رديف عنوان درسي تعداد واحد
1 منطق
(پيش نياز)
(2) واحد 8 کلام استدلالي
(دروس مشترک)
(14) واحد
2 (پيش نياز )
معرفت شناسي
(2) واحد 9 کلام نقلي
(دروس مشترک)
(6) واحد
3 فرقه‌هاي کلامي معاصر
(پيش نياز)
((براي برخي از رشته‌ها))
(2) واحد 10 کلام جديد
(دروس مشترک)
(4) واحد
4 تاريخ فلسفه غرب
(پيش نياز)
(2) واحد 11 تاريخ علم کلام
(دروس مشترک)
(2) واحد
5 تاريخ فلسفه اسلامي
(پيش نياز)
(2) واحد 13 فلسفه
(دروس مشترک)
(16) واحد
6 آشنايي با عرفان اسلامي
(پيش نياز)
(2) واحد 13 فلسفه اخلاق
(دروس مشترک)
(2) واحد
7 زبان تخصصي
(دروس عمومي)
(2) واحد 14 روش تحقيق پيشرفته
(دروس عمومي)
(2) واحد
گرايش هاي سطح 3
فرق و مذاهب کلامي واحد کلام تحقيقي و تطبيقي واحد کلام جديد واحد اديان واحد گرايش امامت واحد
کليات
(تبيين موضوع، فايده و ضرورت ، و ...)
نخستين فرقه هاي کلامي
(مشبهه، قدريه، مرجئه و ...)
1
1
ذات و صفات الهي
(براهين وجود خداوند)
(توحيد و شرک)
(علم)
4
چيستي کلام جديد، بررسي ديدگاهها
و تبيين نسبت آن با کلام قديم و فلسفه دين
و آشنايي با کلام جديد مسيحي
ماهيت و منشأ دين
2
2
تعريف دين و طبقه بندي اديان
اديان ابتدائي
1
22

امامت عامه
اهميت و جايگاه
حقيقت و ضرورت
اهداف و وظايف
شرايط و صفات
راه تعيين و تشخيص
(1)
(1)
(1)
(1)
(1)
شيعه اماميه
فرقه هاي ديگر شيعه
کيسانيه، زيديه، اسماعيليه و ...)
معتزله
اشعريه
ماتريديه
اهل الحديث و حنابله
وهابيه و سلفيه
2
3
2
2
2
1
2
افعال الهي
(حسن و قبح عقلي)
(حکمت، عدل)
(لطف و اصلح)
نبوت
(وحي، عصمت، خاتميت)
معاد
(عالم برزخ)
(کيفيت معاد(جسماني-روحاني))
(ثواب و عقاب (تجسم اعمال خلود))
5
4
5
قلمرو شناسي دين
(نقد سکولاريسم)
عقل و دين
(عقل و ايمان ديني، عقل
و آموزه هاي ديني)
علم و دين
(روش شناسي علم و دين،
زبان شناسي علم و دين،
گزاره ها و نظريه ها
وحدت و کثرت دين
(نقد پلوراليسم ديني)
هرمنوتيک و فهم دين
(نقد نظريه تکام و تحول فهم ديني
و کثرت انگاري در قرائت هاي ديني)
گوهر و صدف دين
بررسي نظريه تجربه ديني و ذاتيات و عرضيات در دين)
2
2
4
2
4
2
اديان باستان
اديان بزرگ(غير آسماني)
آيين هاي هندو، بودا، تائو
شينتو، کنفوسيوس)
اديان آسماني (ابراهيمي)
(يهوديت، مسيحيت، اسلام)
آيين صابئي و زرتشتي
 
1
8
6
2
 
امامت خاصه
امامت امير المومنين (ع) تبيين دلايل
و پاسخگويي به اشکالات و شبهات
بررسي دلايل اهل سنت برخلافت ابوبکر
و دو خليفه ديگر
دلايل امامت ديگر امامان تا ولي عصر (عج)
امام دوازدهم (عج)
دلايل وجود امام عصر
دلايل امامت امام عصر(عج)
و پاسخگويي به شبهات
فلسفه غيبت
مسئله طول عمر
نيابت و ولايت
انتظار فرج و وظايف مومنان
زمان و نشانه هاي ظهور
رجعت
حکومت جهان امام عصر
10
غلات
خوارج و اباضيه
2
1
امامت
(شبهات امامت)
2         مسئله مهدويت
اسلام و مهدويت
اديان الهي و مهدويت
اديان و مکاتب بشري مهدويت
مستشرقان و مهدويت
جريان انحرافي در مسئله مهدويت
6
جدول زماني ارائه دروس سطح سه
سال اول
ترم اول ترم دوم
کلام عقلي(1) (توحيد ذات و صفات) 4 واحد کلام عقلي (2) (افعال الهي) 4 واحد
فلسفه (1) 6 واحد فلسفه (2) 6 واحد
آشنايي با عرفان 2 واحد فلسفه اخلاق 2 واحد
اخلاق (1) 1 واحد کلام مطالعاتي (1) 2 واحد
سال دوم
ترم اول ترم دوم
کلام عقلي (3) (نبوت و معاد) 4 واحد کلام عقلي (4) (امامت) 4 واحد
فلسفه (3) 6 واحد کلام جديد (2) 2 واحد
کلام جديد (1) 2 واحد معرفت شناسي (1) 2 واحد
اخلاق (2) 1 واحد کلام نقلي (1) 2 واحد
    معرفت نفس 2 واحد
    کلام مطالعاتي (2) 2 واحد
سال سوم
ترم اول ترم دوم
توحيد و شرک 3 واحد براهين اثبات واجب 4 واحد
ايمان 2 واحد معاد 2 واحد
قواعد کلامي (افعال الهي) 2 واحد وحي و تجربه ديني 2 واحد
علم و دين 3واحد عقل و دين 3 واحد
زبان عربي (به صورت عملي) 2 واحد علم الهي 2واحد
اخلاق (3) 1 واحد